Het amfitheater van Asculum
Een verborgen monument onder Piazza San Tommaso
Het amfitheater van Asculum was een imposant bouwwerk uit de tijd van Augustus (31 v.Chr./14 n.Chr.). Tegenwoordig ligt het volledig begraven onder het huidige Piazza San Tommaso en de omliggende gebouwen. In tegenstelling tot het theater, dat zichtbaar is in de buurt van Porta Romana, is het amfitheater niet meer aan de oppervlakte te zien, omdat de stad in de loop der eeuwen, na minstens drie verwoestingen, direct bovenop de overblijfselen werd herbouwd.
Architectuur en functie
Het amfitheater was elliptisch van vorm en bestemd voor spelen, terwijl het theater, dat een halve cirkel vormt en nog steeds te bezoeken is, werd gebruikt voor theatervoorstellingen. In de periode van zijn grootste bloei kreeg Asculum een amfitheater dat plaats bood aan meer dan 5.000 toeschouwers. De buitenkant was van travertijn, met bogen en ondergrondse galerijen. Bijna 50 meter hoog, glinsterde het witte travertijn in de zon en straalde het een bijna goddelijk licht uit. Het gebouw was een symbool van trots en macht.
De sfeer tijdens de spelen
Naast de architectonische schoonheid was er de spanning van het spektakel. De bezoeker voelde de opwinding die voorafgaat aan grote evenementen: het geluid van de menigte, de geur van het zand en de verwachting van de spelen. Net als andere Romeinse amfitheaters was ook dat van Ascoli bestemd voor openbare voorstellingen: paarden temmen, hardloop- en paardrijwedstrijden, zeldzame gladiatorengevechten, venationes (theatrale jachten met dieren), burgerlijke rituelen en keizerlijke propaganda.
De Cestaurii en andere spelen
Populair waren de Cestaurii, bokswedstrijden meestal tussen slaven. Hun met leer omwikkelde handen waren voorzien van lood- of ijzeren spijkers; ook hier werd gevochten tot de dood. In Ascoli bestonden bovendien scholen voor vrouwen, de zogenaamde Cestifere. Mogelijk vonden er ook Naumachia-wedstrijden (simulaties van zeeslagen) plaats, maar deze gegevens zijn niet verifieerbaar en bovendien waren dergelijke spektakels zeer kostbaar.
Verwoesting en hergebruik
In 578 n.Chr. verwoestten de Longobarden het amfitheater tijdens de plundering van Ascoli. Tijdens de wederopbouw werd het monument geplunderd: stenen en travertinblokken werden hergebruikt voor muren, huizen en kerken. Tussen 1045 en 1060 werd de kerk van San Tommaso gebouwd op een deel van het terrein van het voormalige amfitheater.
Vergetelheid en herontdekking
Eeuwenlang raakte het monument in de vergetelheid. Rond 1745 vond onderzoeker en schrijver G. Carducci in de tuin van het klooster van de Madonna dei Sette Dolori een reeks ruïnes, die hij – zonder concreet bewijs – toeschreef aan de oude naumachie.
Later werd tegenover de kerk een groot dominicanenklooster gebouwd, dat het zicht op San Tommaso ontnam. Het complex kreeg vervolgens nieuwe functies: eerst als school (“Media C. Mazzoni”), daarna als kleine gevangenis, later als militaire kazerne (Benfaremo).
De naoorlogse periode
Na de oorlog werd de voormalige kazerne het belangrijkste opvangcentrum voor ontheemden, daklozen en uitgezette mensen. Lokale kronieken beschrijven een periode van grote ontbering. Grote zalen werden met lakens of houten planken verdeeld om gezinnen te huisvesten, met vervallen gemeenschappelijke badkamers. Het complex werd een ‘wijk in de wijk’, gekenmerkt door armoede en complexe sociale verhoudingen. In 1964 verhuisden alle bewoners naar sociale woningen in Borgo Solestà.
De opgravingen en het opnieuw begraven
Rond 1970 werd het enorme gebouw gesloopt en kwamen de overblijfselen van het amfitheater aan het licht. De resten bleven zichtbaar, maar door onbeschaafd gedrag veranderde de plek in een openluchtstortplaats. In 1974 werd besloten de overblijfselen opnieuw te begraven, ditmaal voorgoed.
Het plein vandaag
Vandaag is het plein een multifunctionele ruimte met groene zones, speeltoestellen voor kinderen en een bestrating die de historische context subtiel benadrukt.
Alberto Cinelli
Afbeelding louter ter illustratie.